W kierunku poprawy architektury centrum Sochaczewa

W roku bieżacym w sferze architektury historycznego centrum Sochaczewa oraz stanu lokalnych zabytków Stowarzyszenie na Rzecz Historycznej Odbudowy Zamku w Sochaczewie “Nasz Zamek” zrealizowało kilka ważkich projektów. Wystarczy przypomnieć działania przy uchwalaniu Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego dla obszaru po byłej Mleczarni, rozpoczęcie procedury wpisu do rejestru zabytków kamienicy przy ulicy Farnej 13, kontynuację prac przy wpisie do rejestru zabytków grobowca mułły, czy kolejny sezon badań archeologicznych na wzgórzu zamkowym. W efekcie otrzymania dofinansowania w tegorocznym miejskim konkursie ofert dla organizacji pozarządowych, powracamy z działaniem w niniejszym obszarze, które zmaterializuje się poprzez zadanie o nazwie: “W harmonii z historią budujemy przyszłość - Konsultacje architektoniczne z mieszkańcami centrum Sochaczewa”. Jego istotą jest zainspirowanie władz miasta oraz prywantych właścicieli kamienic do poprawienia walorów architektonicznych oraz próby uspójnienia zabudowy w rejonie ulicy Warszawskiej, na odcinku od skrzyżowania z ulicą Żeromskiego/1 Maja do skrzyżowania z ulicą Kardynała Wyszyńskiego. Ważnym elementem zintegrowanych działań jest przy tym zadaniu również bardzo aktualna, poruszana przez nas od lat, kwestia konieczności odtworzenia południowej pierzei Placu Kościuszki.

30 listopada o 15.30 w Hotelu Chopin odbędzie sie spotkanie finalizujące cały projekt, podczas którego problematyka dotycząca obu zagadnień zostanie przez nas omówiona i skonsultowana zarówno z mieszkańcami jak i urzędnikami. Z jednej strony zaprezentujemy “Zabudowę historycznego centrum Sochaczewa w rejonie ulicy Warszawskiej - stan aktualny oraz kierunki i możliwości jej przemian”, z drugiej zaś zreferuejmy problematykę pod tytułem “Odtworzenie południowej pierzei Placu Kościuszki w Sochaczewie, jako nadrzędny element działań związanych z poprawą estetyki centrum Sochaczewa”. W ramach drugiej części spotkania obędzie się również premierowy pokaz wykonanych na podstawie widoków archiwalnych wizualizacji południowej pierzei Rynku z 1939 r. W ramach podjętej kilka lat temu z naszą organizacją współpracy V edycję Konkursu Studentów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej omówi dr Cezary Głuszek. Do zaprezentowanej problematyki odniesie się również naczelnik Wydziału Architektury Urzędu Miasta Tadeusz Krysiak oraz burmistrz Sochaczewa Piotr Osiecki. Podbudowa merytoryczna i szczegółowy przebieg zadania omówiony został w tekście poniżej. Zapraszamy do udziału. Wstęp wolny.

Szczegółowy program spotkania w załączonym dokumencie.

W harmonii z historią budujemy przyszłość - Konsultacje architektoniczne z mieszkańcami centrum Sochaczewa

Sochaczew jak każde miasto o kilkusetletnich dziejach posiada historyczne centrum, rozumiane jako Stary Rynek - plac lokacyjny, z geometrycznie rozchodzącą się od niego siatką ulic. Do czasu II wojny światowej życie naszego grodu ogniskowało się właśnie w tej jego części. Rynek, czyli dzisiejszy Plac Kościuszki, był w niniejszym układzie „sercem miasta”, miejscem, gdzie znajdowały się najważniejsze gmachy, krzyżowały najistotniejsze trakty handlowe, skupiało życie mieszkańców. Od czasów Królestwa Kongresowego również dużą rolę w opisywanych dziedzinach zajęła, ówcześnie wyprostowana i opatrzona nową przeprawą przez Bzurę ulica Warszawska. Przed I – wszą i II - gą wojną światową, dzięki uporządkowanej - kamienicznej zabudowie pierzei rynkowych oraz okolicznych ulic z Warszawską, jako główną arterią miasta na czele, historyczne centrum stanowiło również wizytówkę architektoniczną Sochaczewa. Niestety okres 1914 – 18 oraz ponad 20 lat później kampania wrześniowa i nacechowany planowymi rozbiórkami hitlerowców okres okupacji, przyniosły zniszczenie większości interesujących obiektów w mieście, z najcenniejszymi klasztorami dominikanów i dominikanek oraz najwartościowszą w Rynku południową pierzeją kamienic (wespół z resztą dzielnicy żydowskiej) włącznie. Po 1945 r. nie zdecydowano się odbudować zabytkowych kościołów, ani południowej pierzei Rynku pomieszczonej, w założonym przez nazistów na miejscu dzielnicy żydowskiej, parku. Na obszarze przyległej do Rynku ulicy Warszawskiej luki w zabudowie, zostały uzupełnione (w szczególności w latach 70 – tych XX w.), poprzez obiekty o zerowej wartości architektonicznej. Na skutek braku podjęcia adekwatnych działań w okresie PRL - u Stary Rynek stracił swe dawne, centralne w mieście znaczenie i został zdegradowany do roli parkingu. Odebranie mu charakteru placu miejskiego nastąpiło również w sferze nomenklatury – zamieniono tradycyjną nazwę Rynek na Plac Kościuszki. Działanie to wymazało symboliczne już resztki dawnej roli tego miejsca ze świadomości mieszkańców. W ostatnim XX – leciu także ulica Warszawska straciła swój handlowy prymat na rzecz innych fragmentów miasta. Przez istniejące tu architektoniczne niespójności, zmarnowany został reprezentacyjny, w skali Sochaczewa, potencjał ulicy.

Poprawiona i ujednolicona wg spójnego kanonu zabudowa Warszawskiej, wespół z odtworzonymi i uzupełnionymi pierzejami Placu Kościuszki, dawałaby szansę na powrót do utraconego wartościowego układu urbanistyczno - architektonicznego centrum miasta, a co za tym idzie na przywrócenie właściwych – pierwotnych funkcji tym obszarom. Dlatego też Stowarzyszenie na Rzecz Historycznej Odbudowy Zamku w Sochaczewie „Nasz Zamek”, od początku działalności statutowo wysuwało niniejsze postulaty i popierało je działaniem - m.in. biorąc udział w konsultacjach społecznych już przy okazji przebudowy nawierzchni pl. Kościuszki (w trakcie pierwszej kadencji burmistrza Bogumiła Czubackiego), kiedy jako jedno z pierwszych zrzeszonych środowisk w Sochaczewie, podjęliśmy się aktywnej promocji tego zadania. Będąc przy osobie byłego włodarza należy mu oddać, że dzięki niniejszej przebudowie, plan przywrócenia Staremu Rynkowi w Sochaczewie, charakteru placu miejskiego, uzyskał samorządowe wsparcie, a co za tym idzie realne ramy. Dalszymi ważnymi jego działaniami, w których przypadła nam rola historycznych konsultantów, było zlecenie stworzenia „Konserwatorskiego Studium Dostępności Inwestycyjnej Terenów Przyzamkowych w Sochaczewie”, a także „Analizy Urbanistycznej oraz Koncepcji Zagospodarowania Kwartału pomiędzy ulicami Warszawską, Traugutta oraz rzeką Bzurą w Sochaczewie”. Oba niezmiernie wartościowe dokumenty planistyczne wskazały kierunki oraz formy zagospodarowania niniejszego terenu, zgodne z wizją naukowców z Politechniki Warszawskiej oraz konserwatora zabytków. Przyniosły one ustalenia znaczące, związane m.in. właśnie z dopuszczeniem do odtworzenia przedwojennych kwartałów zabudowy, pomieszczonych w dawnej południowej pierzei Placu Kościuszki. Za kadencji burmistrza B. Czubackiego podjęto również inicjatywę Architektonicznych Konkursów Studenckich, (aktualnie kontynuowanych), które w ciągu 4 lat dostarczyły wielu przykładowych rozwiązań, do tego żeby obrać właściwy kierunek, przy kreowaniu nowej architektury, w opisywanym rejonie miasta. Wtedy też dobiegła końca komunalizacja terenów parku przy ulicy Traugutta, dzięki której myślenie o opisywanej inwestycji nabrało dzisiaj realnych kształtów.

Na początku bieżącego roku, nowy burmistrz Piotr Osiecki pozytywnie odpowiedział na zaprezentowaną m.in. przez naszą organizację architektoniczną problematykę tej, a także innych części centrum Sochaczewa i dlatego pojawiła się szansa nie tylko na kontynuację, ale na efektywne wprowadzenie w życie nowych rewolucyjnych działań, dotyczących odtworzenia południowej pierzei Rynku, ale też poprawy jakości zabudowy przy ulicy Warszawskiej. W odniesieniu do architektonicznego obrazu tej arterii, za podstawowy aktualnie problem uznać należy brak, jakichkolwiek dokumentów planistycznych w rodzaju Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego, regulujących tu wygląd budynków. Dlatego też elewacje kamienic przy ulicy Warszawskiej, jeśli już w ogóle się zmieniają, to w sposób chaotyczny i niespójny – brak jest całościowej architektonicznej wizji dla tej ulicy. Proces toczy się zupełnie samorzutnie i bez żadnej kontroli. Jako organizacja od lat promująca powrót do dawnych – sprawdzonych rozwiązań w architekturze i urbanistyce centrum Sochaczewa, zauważyliśmy i zdefiniowaliśmy tę sytuację. Korzystając z dość dużego doświadczenia w dziedzinie lokalnych konsultacji społecznych, odnośnie tematów związanych z miejscowymi zabytkami, czy architekturą (wielokrotnie wykonywane podczas naszych plenerowych ekspozycji), postanowiliśmy podjąć próbę koordynacji tego procesu. Z analogicznych przykładów ogólnopolskich wywnioskować można, że najlepszą metodą wpływu na prywatnego właściciela, do podjęcia przebudowy podług określonego planu, są stosowane przez władze samorządowe różnego rodzaju formy motywacji i zachęty (np w postaci ulg w podatku od nieruchomości). Tak powstał pomysł na przeprowadzenie konsultacji z właścicielami budynków zlokalizowanych w centrum Sochaczewa. Nowe władze miasta zaaprobowały go i postanowiły włączyć się w inicjatywę. Przy realizacji V edycji Konkursu Studentów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, burmistrz Piotr Osiecki wespół z dr Cezarym Głuszkiem podjął decyzję, o narzuceniu młodym adeptom właśnie tematyki związanej z modernizacją elewacji budynków przy ulicy Warszawskiej (od skrzyżowania z ulicami 1 Maja/Żeromskiego do skrzyżowania z ulicami Traugutta/Staszica). Przygotowane projekty mają posłużyć, jako materiał poglądowy służący do obrania kierunku, w jakim mają pójść ewentualne przyszłe prace planistyczne w tym rejonie. 29 lipca bieżącego roku w Urzędzie Miasta odbyło się pierwsze spotkanie w sprawie konkursu i konsultacji architektonicznych z właścicielami kamienic z ul. Warszawskiej.

Współpraca w tej materii z samorządem lokalnym jest podstawowym gwarantem powodzenia szeroko zakrojonego przedsięwzięcia. Istotą konsultacji powinno być z jednej strony wspólne przygotowanie typowych, realnych finansowo, a zarazem wartościowych architektonicznie modeli przebudowy nieatrakcyjnych obiektów centrum Sochaczewa, z drugiej zaś należałoby skonstruować ofertę pomocy i zachęty dla właścicieli, za przystąpienie do realizacji programu. W etapie pokonferencyjnym powstałaby konieczność przygotowania docelowego planu architektonicznego dla określonych obszarów centrum miasta (być może od razu Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego), która w sferze finansowej oparłaby się na miejskim budżecie.

Co do ogólnej zasady, jeśli chodzi o architekturę proponowanych w ulicy Warszawskiej rozwiązań to wydaje nam się, że najwłaściwsza, byłaby próba jej uspójnienia w oparciu o najwartościowsze, zachowane lokalnie przykłady – w wypadku Sochaczewa akurat wzorzec ten wyznaczają licznie zachowane kamienice z okresu międzywojnia. W odniesieniu zaś do samej południowej pierzei Placu Kościuszki, gdzie architektoniczny kontekst narzuca zabudowa XIX - sto wieczna oraz ponownie z lat 1918 – 1939, należy według nas zastosować dwie metody – rekonstrukcji oraz retrowersji. Zabudowa kamieniczna tej części Rynku przed II wojną światową była najciekawszą ze wszystkich pierzei, zatem z lokalnego punktu widzenia stanowiła wartość, którą przynajmniej w odniesieniu do najciekawszych architektonicznie obiektów warto przywrócić, czyli zastosować rekonstrukcję. Będzie to możliwe dzięki dość dokładnej dokumentacji fotograficznej tych kamienic. Co do budynków mniej wartościowych, należałoby posłużyć się metodą retrowersji, polegającą na wznoszeniu obiektów w oparciu o historyczną parcelację i gabaryty, kreując od podstaw ich elewacje - w tym wypadku ponownie - w formach nawiązujących do charakteru zabudowy przedwojennej centrum Sochaczewa. Za pomocą tej metody można byłoby kreować również inne, przeznaczone do zabudowy, fragmenty parku przy ulicy Traugutta.

Żywimy nadzieję, że podjęta przez naszą organizację, Urząd Miasta oraz Politechnikę Warszawską inicjatywa przyniesie wymierne efekty, a nieciekawa aktualnie architektura historycznego centrum Sochaczewa, chociaż w niewielkim stopniu ulegnie poprawie.


Łukasz Popowski

Zadanie dofinansowane w otwartym konkursie ofert dotyczącym realizacji zadań publicznych Miasta Sochaczewa z zakresu "Programu współpracy Miasta Sochaczewa z organizacjami pozarządowymi"