Rodzinna opieka zastępcza.

Rodzinna opieka zastępcza

Dziecku pozbawionemu całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej samorząd powiatowy zapewnia opiekę i wychowanie w rodzinach zastępczych. Rodzina zastępcza może być ustanowiona również dla dziecka niedostosowanego społecznie. Utworzenie rodziny zastępczej nie powoduje powstania więzi rodzinno-prawnej pomiędzy rodzicami, a dzieckiem, jak to się dzieje w przypadku adopcji. Dziecko przyjęte do takiej rodziny nie uzyskuje statusu dziecka rodziców zastępczych, pomiędzy nim, a rodzicami zastępczymi nie powstają obowiązki alimentacyjne, nie dochodzi do dziedziczenia na mocy ustawy. Rodzice zastępczy nie przyjmują pełnej władzy nad przyjętymi do siebie dziećmi.

Do rodzin zastępczych trafiają dzieci: z placówek opiekuńczo-wychowawczych; rodzin niewydolnych wychowawczo i niezaradnych życiowo; z rodzin dotkniętych patologią społeczną; z rodzin, których rodzice są chorzy psychicznie lub weszli w konflikt z prawem.

Funkcjonują 2 typy rodzin zastępczych: rodziny spokrewnione z dzieckiem i rodziny niespokrewnione z dzieckiem zawodowe rodziny zastępcze w tym: rodziny wielodzietne (dla maksymalnie 6 dzieci); rodziny specjalistyczne (dla dzieci niedostosowanych społecznie lub z problemami zdrowotnymi, wymagającymi szczególnej opieki i pielęgnacji; rodziny o charakterze pogotowia rodzinnego.

Świadczenia dla rodzin zastępczych obliczane są w oparciu o „podstawę” określoną w ustawie o pomocy społecznej, wysokość jej wynosi aktualnie 1647,00 zł. Miesięczna pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej wynosi 40 % „podstawy” (658,80 zł).
Świadczenie to jest zwiększone w zależności od wieku dziecka, stanu zdrowia, niedostosowania społecznego. Rodziny zastępcze niespokrewnione z dzieckiem otrzymują dodatkowo na każde umieszczone w rodzinie dziecko 10% kwoty „podstawy”.
Na terenie naszego powiatu jest aktualnie 91 rodzin zastępczych, a w tym 9 rodzin niespokrewnionych z dziećmi, jedna z nich jest rodziną zawodową pełniącą obowiązki pogotowia rodzinnego. W rodzinach tych przebywa 121 dzieci. Mamy tez całodobową placówkę opiekuńczo-wychowawczą, typu socjalizacyjnego – Dom Dziecka w Giżycach, w której przebywa 50 dzieci.

Istnieją dwa rodzaje domów dziecka: duże placówki oraz małe rodzinne domy dziecka. Rodzinne domy dziecka są formą instytucjonalną ale bliższe są rodzinnym formom opieki zastępczej i jako takie strukturalnie podobne do rodziny naturalnej. Istotne jest to, że rodzinne domy dziecka pozostają pod kontrolą administracji publicznej, a osoby chcące prowadzić taką placówkę, podlegają starannej weryfikacji i przechodzą intensywny cykl szkoleń.
W Polsce 91% dzieci mieszkających w domach dziecka, to dzieci (21 753) umieszczone w placówkach instytucjonalnych. Zaledwie 9% dzieci (2 174) mieszka w rodzinnych domach dziecka.
W wielu krajach Europy Zachodniej od lat nie istnieją już duże instytucjonalne domy dziecka. Jesteśmy przekonani, że podobne zmiany są możliwe również w Polsce. Przykładem może być Wrocław, gdzie w miejsce tradycyjnych placówek opiekuńczo-wychowawczych powstały rodzinne domy dziecka i rodziny zastępcze.
W społeczeństwie dominuje pogląd, że osoby chcące założyć rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka robią to wyłącznie ze względów ekonomicznych. Oczywiście, nie można wykluczyć, że faktycznie dla części osób perspektywa wynagrodzenia przez państwo może być kusząca, należy jednak pamiętać, że są to dzieci bardzo trudne, pokrzywdzone przez życie. Opieka nad nimi wymaga od opiekunów ogromnego poświęcenia i zaangażowania, a nie tylko chęci zarobienia dużych pieniędzy.

W rodzinach zastępczych i rodzinnych domach dziecka wychowankowie mogą przebywać do czasu ukończenia nauki (maksymalnie do 25 roku życia) natomiast placówkę socjalizacyjną muszą opuścić po ukończeniu 18 lat. W placówkach rodzinnych dzieci są częścią rodziny, maja mamę, tatę, rodzeństwo i dom. Uczestnicząc w codziennych obowiązkach domowych uczą się samodzielności i zaradności. Rodzeństwa nie są rozdzielone. W placówce socjalizacyjnej dzieci nie mają możliwości poznania życia rodzinnego. Rodzeństwa trafiające do dużych placówek są często rozdzielane do różnych domów. Osobno maluchy do 3 roku życia, osobno dzieci powyżej 15 roku życia. W rodzinach zastępczych i rodzinnych domach dziecka dziećmi opiekują się rodzice, którzy są z nimi całą dobę. Możliwa jest indywidualna nauka z dzieckiem. Natomiast w placówkach socjalizacyjnych opiekunki zmieniają się co 6 godzin po zakończeniu pracy tracą kontakt z dziećmi. Dziecku trudno nawiązać bliskie relacje z opiekunami. Efektem takiej sytuacji są między innymi opóźnienia edukacyjne i rozwojowe, a te wpływają na późniejsze usamodzielnienia.
Utrzymywanie dzieci w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka bywa nieraz dwukrotnie tańsze niż w tradycyjnym domu dziecka. Na koszt utrzymania dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej składa się między innymi wynagrodzenie dyrekcji, opiekunek, personelu technicznego, a także utrzymania dużego budynku. Warunki w domach rodzinnych i rodzinach zastępczych dają dzieciom większą szansę na budowanie stałych związków z opiekunami.
Stwarzają poczucie bezpieczeństwa, przynależności i związku z konkretnymi osobami (rodzice i rodzeństwo). Rodziny żyją w małych społecznościach, a dzieci nie noszą piętna sieroty. Nawet najlepiej prowadzony instytucjonalny dom dziecka strukturalnie bardziej podobny jest do miejsca odosobnienia niż do domu rodzinnego. Dziecko ma mniejsze szanse na przyswojenie sobie właściwych uczuć i wartości. Z tego względu rodzinna opieka zastępcza jest lepsza od opieki instytucjonalnej.