Nowe wizualizacje zamku gotowe

Udało się ukończyć nowe wizualizacje sochaczewskiego zamku. Ich autorem jest Łukasz Wojtczak - grafik współpracujący ze Stowarzyszeniem „Nasz Zamek”. Wizje są efektem prac, w których bezpośrednio poza wspomnianym ich twórcą, jako główny konsultant brał udział piszący te słowa Łukasz Popowski. Początkowo uczestniczyli w nich również: archeolog i historyk architektury mgr inż Wojciech Wasiak oraz archeolog i historyk architektury mgr inż Katarzyna Badowska. Wizualizacje pozytywnie ocenił przedstawiciel płockiej delegatury Urzędu Konserwatorskiego - Andrzej Tucholski.

Pomysł na stworzenie wizualizacji „Naszego Zamku” powstał w efekcie studenckiego konkursu na zagospodarowanie wzgórza zamkowego, rozstrzygniętego 23 kwietnia 2008 r. Konkurs zorganizowały wspólnie władze miasta wraz z Zakładem Konserwacji Zabytków Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, przy udziale Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą. Projekty robiło 13 studentów ostatniego roku wymienionego wydziału w ramach zaliczenia semestralnego. Pomysł na konkurs poddał, podczas konferencji naukowej dotyczącej przyszłości zamku w 2006 r., sochaczewianin, a zarazem pracownik naukowy Politechniki Warszawskiej dr Cezary Głuszek. Konkurs miał za zadanie wywołać dyskusję wśród władz konserwatorskich, władz miasta, świata naukowego i mieszkańców Sochaczewa, w jakim kierunku powinno pójść zagospodarowanie wzgórza zamkowego. Powstało 13 projektów, które podzielone zostały na 3 kategorie:

1) zagospodarowanie w postaci trwałej ruiny

2) zagospodarowanie w postaci nowoczesnego uzupełnienia (uzupełnienie ruin nowoczesnymi materiałami takimi jak np. szkło, beton, tak aby tworzyły kubaturę)

3) odbudowa w postaci historycznej bądź quasi historycznej

Wszystkie prace konkursowe stworzone były jednak w oparciu o współczesne rozwiązania architektoniczne oraz współczesne materiały budowlane, a kategoria nr 3 związana z naszym głównym jako stowarzyszenia celem (czyli historyczną odbudową sochaczewskiego zamku), nie zawierała żadnego projektu, który w zupełności by nas satysfakcjonował (jedynie dwie prace odpowiadały nam w jakiejś części). Prace konkursowe nie wyczerpały wszystkich możliwości i rozwiązań właśnie w najważniejszej dla nas kategorii. W konsekwencji tych niedociągnięć okazało się, że podstawa do planowanej dyskusji na temat przyszłości sochaczewskiej warowni była niepełna. Aby naprawić to niedopatrzenie i dać szansę zarówno mieszkańcom jak i specjalistom zapoznania się z pełnym spektrum rozwiązań konserwatorskich dla miejscowego zamku, a zarazem promować naszym zdaniem najwłaściwsze dla niego rozwiązania, postanowiliśmy stworzyć kilka dodatkowych rodzajów wizji architektonicznych, zawierających się w kategorii historyczna odbudowa, ale w ujęciu konserwatywnym (tradycyjnym), nie zaś jak na konkursie nowoczesnym-post modernistycznym. Konserwatyzm powstałych wizji wyraża się głównie w zastosowaniu do odbudowy tradycyjnych materiałów jak cegła, kamień czy drewno, zamiast ich współczesnych substytutów w postaci betonu, szkła, czy różnych rodzajów blachy (np. rdzewionej czy perforowanej).

Zanim przejdę do zaprezentowania klucza jakiego użyliśmy do podziału stworzonych przez nas wizji, pokrótce scharakteryzuję architekturę rekonstruowanego obiektu.

Dzisiejsze pozostałości warowni sochaczewskiej z jednej strony przez wielu turystów, czy mieszkańców miasta utożsamiane są z gotyckim Zamkiem Książąt Mazowieckich, z drugiej zaś niektóre środowiska naukowe, nie zajmujące się tematyką tego obiektu, widziały dla odmiany na wzgórzu pozostałości XVIII-sto wiecznego dworu-kancelarii starosty Kazimierza Walickiego. To drugie spojrzenie na tyle się utrwaliło, że znalazło swe odbicie w wielu wartościowych publikacjach o charakterze popularno-naukowym (patrz: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej” A.M.Sypkowie), bądź naukowym (patrz: „Zamki w Polsce” B. Guerquin; „Leksykon Zamków w Polsce” L.Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm; „Architektura Gotycka na Mazowszu” R.M. Kunkel). Niestety obydwa poglądy są z gruntu błędne. Na wzgórzu nie ma ani średniowiecznej warowni, ani XVIII-sto wiecznego dworu. Dzisiejsze ruiny są pozostałością XVII-sto wiecznego zamku królewskiego o charakterze rezydencjonalnym i urzędowym, wzniesionego przez starostę Stanisława Radziejowskiego, co potwierdzała każda kolejna ekipa badawcza prowadząca na wzgórzu wykopaliska archeologiczne, analizy architektoniczne, czy krytykująca zasoby źródłowe (w 1966 r.-J. Piniński, M. Brykowska i I. Galicka; w 1975-77 r.-J. Gula; w 2007-08 r.-L. Kajzer, A. Andrzejewski i T. Olszacki). Niestety wyniki owych badań praktycznie poza fachową literaturą nie były publikowane. Nie miały więc szansy trafić ani do szerszej świadomości społecznej ani nawet do elitarnej-naukowej. Do dziś z owego zamku Stanisława Radziejowskiego przetrwały ruiny parteru z najlepiej zachowanym skrzydłem zachodnim i dużo gorzej południowym oraz wschodnim, a także niewidocznym od lat 60-tych XX w. na powierzchni ziemi fundamentem wielobocznej wieży kaplicznej. Zamek najprawdopodobniej w części ukończony przed szwedzkim „potopem” (kiedy go zniszczono-1657 r.), pierwotnie miał jeszcze drugą kondygnację, której wygląd możemy rekonstruować jedynie w zbliżonej wersji, ponieważ jej substancja się nie zachowała. W zbliżeniu się do wyglądu piętra nieocenione okazały się: opisy źródłowe, analiza architektoniczna zachowanych reliktów, analogie do innych podobnych obiektów z tego okresu oraz lektura pierwszego polskiego traktatu architektonicznego: "Krótkiej nauki budowniczej dworów, pałaców i zamków podług nieba i zwyczaju polskiego" z ok. 1659 r. (napisał prawdopodobnie Łukasz Opaliński, opracował A. Miłobędzki), z którego regułami architektura zachowanej ruiny jest wyraźnie zgodna. Nie wiemy niestety jaki styl architektoniczny posiadała budowla, jednak poszlaki wskazują, że najbardziej prawdopodobnym był wazowski wczesny barok, którego ówcześnie podstawową emanację stanowił właśnie przebudowywany Zamek Królewski w Warszawie.

Stworzone przez nas według zarysowanych powyżej reguł historyczne wizje podzieliliśmy na kilka kategorii:

1) Hipotetyczna wizja zamku z okresu przed 1657 r. - charakteryzuje się obecnością wszystkich elementów architektonicznych zamku z tego czasu - nawet takich, których wyglądu nie znamy, a jedynie z opisów, bądź narysu fundamentów wiemy, że istniały (wieża północna, budynek bramny, mur kurtynowy od północy i północnego wschodu). Z racji braku przesłanek nie jest to dzisiaj możliwa wiarygodna odbudowa zamku. Wizja ta nie nadaje się więc do realizacji, a jest jedynie próbą zarysowania hipotetycznego wyglądu zamku z połowy XVII w. Dotychczasowym reprezentantem takiego ujęcia warowni była promowana przez nas rysunkowa wizja W. Wasiaka.

2) Wizje odbudowy - występują tu dwie grupy wizji, z których każdą uważamy za możliwą do realizacji. Obie kategorie zawierają te elementy architektoniczne zamku, które z dużym stopniem prawdopodobieństwa można odbudować:


a) wersja stylowa - obiekt dwukondygnacjowy, trzyskrzydłowy, z wieloboczną wieżą kapliczną. Cechy charakterystyczne: parter jako zabytkowy pozostaje ceglany (czyli we wtórnym surowym stanie), z oddzieleniem starych murów od nowych przy pomocy fugi, bądź innego odcienia cegły; parter jest możliwy do zrekonstruowania w około 90% zgodności z oryginałem; piętro swym wyglądem subtelnie sugeruje hipotetyczny styl architektoniczny budowli, (czyli wczesny barok) - cegła jest otynkowana na piaskowy kolor, występuje kamieniarka okienna i gzyms pod dachem, dach ma proporcje oraz wygląd oparte o wytyczne z „Krótkiej nauki budowniczej...” i analogie architektoniczne, pokryty jest wzorem dachówki odnalezionym podczas wykopalisk archeologicznych. Okna piętra i parteru posiadają podziały na 4 kwatery zarejstrowane w źródłach. Obiekty niemożliwe wiarygodnie do odbudowania (wieża północna, budynek bramny, mur kurtynowy od północy i północnego wschodu), zaznaczone są jedynie w postaci uczytelnienia murów; fundament wieży północnej posiada funkcję tarasu widokowego. Ryzykowne w tej wizji jest odniesienie się (choć subtelne) do pierwotnego stylu architektonicznego obiektu, w sytuacji gdy nie mamy co do niego pewności.

b) Wersja neutralna (bezstylowa) - jej cechą charakterystyczną jest wzniesienie drugiej kondygnacji obiektu tak aby nie sugerować bezpośrednio pierwotnego stylu architektonicznego budowli. Jej zaletą w porównaniu do wersji stylowej jest to, że nie ryzykujemy odtwarzania detalu architektonicznego, którego nie jesteśmy pewni. Występuje tu podział na dwie grupy rozwiązań:

- wersja neutralna z ceglanym piętrem - obiekt dwukondygnacjowy, trzyskrzydłowy, z wieloboczną wieżą kapliczną. Cechy charakterystyczne: parter jako zabytkowy pozostaje ceglany (czyli we wtórnym surowym stanie), z oddzieleniem starych murów od nowych przy pomocy fugi, bądź innego odcienia cegły; piętro również ma ceglane lico muru, brak jest kamieniarki okiennej, występuje gzyms pod dachem. Dach ma proporcje oraz wygląd oparte o wytyczne z „Krótkiej nauki budowniczej...” i analogie architektoniczne, pokryty jest wzorem dachówki odnalezionym podczas wykopalisk archeologicznych. Okna piętra i parteru posiadają podziały na 4 kwatery zarejstrowane w źródłach. Obiekty niemożliwe wiarygodnie do odbudowania (wieża północna, budynek bramny, mur kurtynowy od północy i północnego wschodu), zaznaczone są jedynie w postaci uczytelnienia murów; fundament wieży północnej posiada funkcję tarasu widokowego. Podobne rozwiązania zastosowano przy obudowie gotyckiego zamku w Sierakowie. Niestety ceglane piętro przypadkowemu obserwatorowi niesłusznie sugerować może, że obiekt sochaczewski pochodzi ze średniowiecza.

- wersja neutralna z tynkowanym piętrem - obiekt dwukondygnacjowy, trzyskrzydłowy, z wieloboczną wieżą kapliczną. Cechy charakterystyczne: parter jako zabytkowy pozostaje ceglany (czyli we wtórnym surowym stanie), z oddzieleniem starych murów od nowych przy pomocy fugi, bądź innego odcienia cegły; piętro ma tynkowane lico muru, brak jest kamieniarki okiennej, występuje gzyms pod dachem. Dach ma proporcje oraz wygląd oparte o wytyczne z „Krótkiej nauki budowniczej...” i analogie architektoniczne, pokryty jest wzorem dachówki odnalezionym podczas wykopalisk archeologicznych. Okna piętra i parteru posiadają podziały na 4 kwatery zarejstrowane w źródłach. Obiekty niemożliwe wiarygodnie do odbudowania (wieża północna, budynek bramny, mur kurtynowy od północy i północnego wschodu), zaznaczone są jedynie w postaci uczytelnienia murów; fundament wieży północnej posiada funkcję tarasu widokowego. Podobne rozwiązania zastosowano podczas odbudowy gotyckiego zamku w Gosławicach. Tynkowane piętro i dach w subtelny sposób sugerują, że zamek był obiektem nowożytnym, a brak detalu architektonicznego nie stwarza zagrożenia jego zafałszowania. Jeżeli w toku dalszych badań nie uda się odnaleźć bezsprzecznych dowodów na pierwotny styl architektoniczny budowli to ta wizja będzie według nas najfortunniejszym rozwiązaniem dla sochaczewskiego zamku.

Na razie dysponujemy jedynie wizją odbudowy w wersji stylowej oraz oczywiście rysunkiem W. Wasiaka będącym emanacją wizji hipotetycznej. Wizja hipotetyczna w pełni oraz dwa rodzaje wizji odbudowy w wersji neutralnej znajdują się aktualnie w przygotowaniu i zostaną dodane na stronę w możliwie jak najkrótszym czasie.

Zobacz stylową wizję odbudowy w naszej galerii »