Mediacje rodzinne

U źródeł wielkich konfliktów nie leży jeden wielki problem, lecz mnogość małych problemów.
Konfucjusz


Mediacje rodzinne

24 marca br. roku w Centrum Hotelowo-Konferencyjnym Gromada w Warszawie miała miejsce konferencja „System mediacji rodzinnej. Norwegia, Niemcy, Polska”. Konferencja została zorganizowana jako część projektu „ Perspektywa dziecka w konfliktach rodzinnych – upowszechnianie i rozwój mediacji w Polsce”, którego głównym celem jest upowszechnianie i rozwój mediacji rodzinnej w Polsce oraz zapewnienie dostępu do mediacji rodzinnej jako jednego z kluczowych instrumentów pomocy rodzinie w sytuacjach okołorozwodowych.

Gospodarzem konferencji był Komitet Ochrony Praw Dziecka, dlatego jako pierwsza zabrała głos przewodnicząca KOPD Mirosława Kątna podkreślając, iż rzeczywistością w polskich rodzinach w których dochodzi do konfliktu osób dorosłych, jest uwikłanie w niego bezradnych dzieci. Rodzice przywłaszczają sobie często rolę decydentów– dysponentów w sytuacji rozwodowej, angażując dziecko w obustronną walkę między sobą, wyrządzając w ten sposób krzywdę dziecku a mówiąc dosłownie stosują wobec dziecka przemoc psychiczną.

Jako pierwszy z głównych koreferentów wystąpił Ivar Markussen z Familievernkontor Uranienborg w Norwegii, który poświęcił swoją prezentację przybliżeniu zasad obowiązujących w Norwegii dotyczących mediacji rodzinnej, która jest po części dobrowolna i po części obligatoryjna oraz jest bezpłatnym świadczeniem w ramach pomocy rodzinie. Uczestniczenie w sesjach mediacyjnych jest obowiązkowe dla rodziców dzieci poniżej 16 r.ż. zarówno dla rodziców w związkach małżeńskich jak i par zamieszkujących razem. Celem spotkań mediacyjnych jest umożliwienie rodzicom dojścia do porozumienia w sprawach takich jak:
- miejsce stałego pobytu dziecka
- prawo do odwiedzin
- zakres i formy odpowiedzialności za dziecko
Sesje mediacyjne odbywają przed rozpoczęciem rozprawy a mediator ma za zadanie stworzyć warunki do omówienia problemów przez rodziców, którzy wspólnie ustalą między sobą warunki porozumienia. Prawem dziecka w Norwegii jest przebywanie-kontakt z obojgiem rodziców, nawet jeśli rodzice nie mieszkają razem. Prawo norweskie przyznaje dziecku powyżej 7 roku życia możliwość wyboru z którym rodzice chciałoby zamieszkać. Przepis ten wzbudził ożywioną dyskusję w trakcie konferencji, ponieważ polscy mediatorzy mieli zastrzeżenia co do zasadności tego prawa. Pierwsze mediacje rodzinne w Norwegii zostały przeprowadzone w latach ’70 XX wieku, zatem instytucja mediacji rodzinnej liczy już ponad 30 lat, na przestrzeni tych lat zauważono rozwój mediacji rodzinnej poprzez m.in. zmianę celu prowadzenia mediacji od pierwszych lat, w których w głównej mierze ratowano rozpadające się małżeństwa do chwili obecnej, gdzie celem mediacji rodzinnej jest zapewnie i zabezpieczanie dobra dziecka.

Drugim gościem – referentem konferencji był Siegfried Rapp członek niemieckiej organizacji BAFM ( Federalnego Stowarzyszenia Mediatorów Rodzinnych ) zrzeszającej mediatorów rodzinnych. Początki mediacji w Niemczech to lata ’80 ubiegłego wieku. Podobnie jak w Norwegii, odchodzi się od celu mediacji, którym było pojednanie małżonków/ partnerów, obecnie mediatorzy rodzinni w Niemczech kierują uwagę rodziców na potrzeby ich dzieci. Przepisy niemieckiego kodeksu rodzinnego pozwalają nakazać sądownie parze udział w bezpłatnej sesji informacyjnej, a uczestniczenie w takiej sesji wymaga poświadczenia dla sądu. W Niemczech, oprócz sesji informacyjnej ze skierowania sądu, nie istnieje bezpłatna forma mediacji rodzinnej. Z uwagi na dość znaczną ilość (ok. 1000 rocznie) rozwodów małżeństw polsko-niemieckich, w 2007 roku ustanowiono projekt mediacyjny pomiędzy BAFM a polskim Partnerem DOM. W roku następnym 2008 utworzono Mikk wspólny projekt BAFM i BM (Federalne Stowarzyszenie Mediatorów): mediacje w konfliktach międzynarodowych dotyczących rodziców i dzieci.
Na zakończenie swojego wystąpienia Siegfried Rapp zacytował swojego kolegę - mediatora: „Pary/rodzice zgłaszają się do mnie, kiedy konflikt jest już znacznych rozmiarów. Wolałbym żeby trafiali na mediacje wcześniej”.

Ostatnim prelegentem była Anna Cybulko ze Stowarzyszenia Mediatorów Rodzinnych, która przybliżyła prawny aspekt systemu mediacji rodzinnej w Polsce. W roku 2005 wprowadzono przepisami prawnymi instytucję mediacji rodzinnej ( Kodeks cywilny, kodeks postępowania cywilnego). Mediacja rodzinna w Polsce jest dobrowolna, sąd ma możliwość skierować rozwodzących się małżonków na spotkanie mediacyjne, ale nie ma takiego obowiązku. 13 czerwca 2009 r. weszła w życie zmiana w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym m.in. art. 58 § 1 otrzymał brzmienie:
W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i o kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. dodano § 1a w brzmieniu: Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiemu do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka . Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawiaj porozumienie, którym mowa w § 1, i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka.

Zakończeniem konferencji był panel dyskusyjny z udziałem licznych ekspertów, którzy reprezentowali Polskie Centrum Mediacji, Stowarzyszenie Mediatorów Rodzinnych, KOPD, środowisko sędziowski, adwokackie, byli przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości. W trakcie panelu dyskusyjnego wyłoniło się kilkanaście propozycji zmian prawnych w systemie mediacji rodzinnej w Polsce. W wypowiedzi kończącej prezes SMR Katarzyny Czayka-Chełmińskiej polscy eksperci skłonni są przejąć pewne wzorce rozwiązań prawnych zarówno z systemu norweskiego jak i niemieckiego, ale pierwszym krokiem do wykonania jest ujednolicenie standardów kształcenia mediatorów rodzinnych i ustanowienie tej grupy profesjonalistów grupę zawodową.
Katarzyna Matusiak