Bezpieczna wakacyjna praca

W okresie wakacyjnym, młodzież może łatwo znaleźć zatrudnienie przy pracach sezonowych, tymczasowych. Często stanowi ono jedyną szansę zarobku, np. na upragniony wyjazd. Gorzej, gdy wysiłek pójdzie na marne i wykonawca nie dostanie wynagrodzenia lub też praca młodzieży odbywa się z narażeniem zdrowia lub życia. Jak w takim układzie nie dać się wykorzystać i jak zapobiec tragedii, widząc nielegalnie pracujących?

Prace tymczasowe lub też sezonowe traktowane są jako formy zatrudnienia dające jedyną szansę zarobku głównie osobom o utrudnionym dostępie do rynku pracy, stają się też sposobem na letni zarobek. Dotyczy to głównie osób młodocianych, które dopiero wkraczają na rynek pracy. Młodzież (od 16. roku życia) może np. znaleźć sprawdzoną ofertę pracy za pośrednictwem specjalnie do tego przeznaczonej strony internetowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie w zakładce: Wakacyjna Giełda Pracy dla Młodzieży – „Lato 2010” (potrwa do 30 września 2010). Głównym celem tego przedsięwzięcia jest umożliwienie młodzieży (uczącej się, jak i bezrobotnej) podjęcia krótkoterminowej pracy w okresie letnim. Niestety często najłatwiejszą formą są poszukiwania ofert na własną rękę, co wiąże się nieraz ze znalezieniem nielegalnej pracy. Specjaliści zwracają uwagę na fakt, by dokładnie sprawdzić rzetelność firmy, opinie dotyczące danego miejsca pracy, w przypadku dzieci i młodocianych kwestii tej powinni przyjrzeć się rodzice. Warunkiem otrzymania pracy, jest spełnienie określonych wymogów zarówno ze strony pracodawcy, jak i osób ubiegających się o zatrudnienie. Bezpieczna praca w przypadku osób do 16. roku życia, jak i młodocianych, o których pisaliśmy w ub. tygodniu, dotyczy m.in. rodzaju jej wykonywania. Przypomnijmy, iż wedle prawa młodociany (osoba od 16 do 18 roku życia) nie powinien wykonywać prac określonych w wykazie jako wzbronione. Wyjątkiem jest tutaj zatrudnienie młodzieży przy niektórych tego typu pracach, jeżeli jest to konieczne do odbycia przez nich przygotowania do zawodu. Warto dodać, iż tego rodzaju zatrudnienie nie może mieć charakteru pracy stałej.
Natomiast w przypadku osób do 16. roku życia (dzieci), jak wynika z informacji udzielonych przez rzeczniczkę Okręgowego Inspektoratu w Warszawie – Marię Kacprzak-Rawę:
- Dzieci mogą być zatrudniane tylko przez pracodawców prowadzących działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Zatrudnianie dziecka wymaga zgody jego przedstawiciela ustawowego (np. rodzica) lub opiekuna oraz zezwolenia Państwowej Inspekcji Pracy.
Niestety często, jak wynika z danych, kwestie te są nieprzestrzegane: dotyczy to zarówno rodzaju wykonywanej pracy, jak i godzin nadliczbowych, a niestety w wielu sytuacjach (zarówno w przypadku dzieci, jak i młodocianych) praca odbywa się „na czarno” w dodatku z narażeniem życia lub zdrowia.

Niepokojące dane
Zwłaszcza okres wakacji sprzyja zatrudnianiu młodzieży w „niewłaściwy sposób”. Zatrważający jest np. fakt, iż wiele osób (do 16 roku życia) pracuje bez zgody rodziców – wynika z informacji udzielonych przez rzeczniczkę OIP co do rezultatów ubiegłorocznych kontroli związanych z pracą dzieci i młodzieży:
– Najczęstszym uchybieniem pracodawców było zatrudnianie niepełnoletnich bez zgody ich
rodziców, wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych (co jest nielegalne). Inspektorzy ujawniają również liczne przypadki pracy na czarno, tzn. bez pisemnych umów lub bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego osób wykonujących prace sezonowe. (...) W kilku przypadkach udowodniono, że młodociani pracownicy wykonywali ciężkie prace fizyczne, których nie wolno im powierzać. Chodzi tu przeważnie o prace w małych firmach związanych z branżą budowlaną, placami budów, gdzie niestety zatrudniani są młodociani, którzy – jak pisaliśmy w ub. tygodniu nie powinni wykonywać prac określanych jako wzbronione. Należy pamiętać, iż taka szybka i ciężka praca, w dodatku wykonywana w tak trudnych warunkach pogodowych może bardzo łatwo doprowadzić do groźnego wypadku, w konsekwencji nawet do utraty życia. Jak wynika z danych, praca „na czarno” odbywa się przeważnie w handlu, gastronomii, rolnictwie oraz dystrybucji materiałów reklamowych.

Zwróćmy uwagę na swoich podopiecznych
Często bywa tak, że zarówno dzieci, jak i młodociani decydują się na pracę bez porozumienia z rodzicami, często odbywa się ona nielegalnie; bez podpisania umowy. W związku z tym dochodzi do takich sytuacji, iż dzieci i młodzież - pracują nadliczbowo, często nocą, nie mówiąc już o nieregularnym lub nieadekwatnym do zawartej umowy wypłacaniu pensji. Jeżeli nie ma umowy na papierze, ciężko jest dochodzić swoich praw. Powinni o tym pamiętać nie tylko młodzi, dopiero rozpoczynający swą przygodę z pracą, ale wszyscy. W ostatnim czasie popularne staje się także zatrudnianie na okres próbny bez żadnych umów i zazwyczaj dzieje się tak, iż po kilku dniach pracy, wynagrodzenie nie zostaje wypłacone. Zatem nawet w tym przypadku należy pamiętać, by domagać się dokumentu potwierdzającego zatrudnienie.
Inspektorat apeluje również do rodziców, by zainteresowali się pracą swoich dzieci. Zwłaszcza należy zwrócić uwagę na to, czy młodzież (dzieci; młodociani) podpisała umowę, czy praca odbywa się zgodnie z zawartymi w niej treściami, jaki jest jej charakter oraz czy otrzymują oni wynagrodzenie terminowo. Ponadto należy sprawdzić, czy praca wykonywana przez młodocianego nie należy do niebezpiecznych, mogących zagrozić zdrowiu lub życiu, na przykład: prace na wysokościach lub ciężkie fizyczne.

Konsekwencje
W razie naruszenia praw, stwierdzenia nieprawidłowości przy zatrudnianiu pracowników (zarówno sezonowych, jak i pozostałych) - jak wynika z informacji udzielonych przez rzeczniczkę OIP – „inspektor pracy może ukarać pracodawcę grzywną do 2000 zł w postępowaniu mandatowym, a w przypadku stwierdzenia, że ten sam pracodawca, popełnia po raz kolejny
takie samo wykroczenie grzywną w wysokości do 5000 zł, lub skierować wniosek do sądu grodzkiego o ukaranie (sąd może nałożyć grzywnę w wysokości do 30 000 zł)”. Poza tym inspektor może wydać decyzje, które mają na celu przywrócenie stanu zgodnego z prawem (np. wypłata należnych świadczeń; usunięcie zagrożeń bezpieczeństwa i higieny pracy). W sytuacjach zaniedbań dotyczących bezpieczeństwa oraz higieny pracy, które mogą zagrozić życiu oraz zdrowiu pracowników, a także innych osób, inspektor pracy ma możliwość nakazu natychmiastowego wstrzymania wykonywanych prac.
Przypomnijmy także jeszcze raz, iż osoby zatrudnione (dzieci, młodociani itd.) w razie naruszenia przez pracodawcę ustaleń, np. co do czasu pracy, nieadekwatnym wypłacaniu pensji itp., mogą zgłaszać nieprawidłowości (napisać skargę, bądź skorzystać z porady prawnej) do Okręgowego Inspektoratu Pracy w Warszawie, ul. Lindley’a 16. Natomiast w odniesieniu terytorialnym dla Sochaczewa – w oddziale PIP w Płocku, ul. 1 Maja 7a. Nie pozwólmy na nieadekwatne do zawartej umowy traktowanie.
Aneta Kober